Khánh HằngPhòng khám Chuyên khoa Thẩm mỹ Đặt lịch khám

Quy trình kỹ thuật / Quy trình 52

TIÊM BOTULINUM ĐIỀU TRỊ NẾP NHĂN

Mã kỹ thuật của phòng khám: 491

Phòng khám xây dựng dựa trên quy trình tương tự của Bộ Y tế (Soạn theo quy trình tương tự của Bộ Y tế: QĐ 3073/QĐ-BYT, Tập 1, quy trình số 349 "Laser điều trị u da" (bố cục thủ thuật tại phòng thực hiện kỹ thuật); QĐ 3073/QĐ-BYT, Tập 1, quy trình số 256 "Phẫu thuật tạo hình thiểu sản bẩm sinh nửa mặt bằng chất làm đầy" (thủ thuật tiêm vùng mặt); tham khảo cũ: QĐ 3449/QĐ-BYT ngày 07/6/2018, quy trình số 211 "Tiêm botulinum điều trị nếp nhăn")

Chi phí

  • 491 Tiêm Botulinum điều trị nếp nhăn: 2.000.000 đ (mỗi vùng)
    Đã gồm: Gói vật tư tiêu hao thủ thuật 150.000 đ

Giá cập nhật ngày 13/11/2026. Thuốc, hấp dụng cụ, vật tư tiêu hao và chỉ khâu đã nằm trong giá kỹ thuật, không thu thêm. Chỉ vật liệu độn (cấy ghép) được tính riêng theo hóa đơn nhập.

1. ĐẠI CƯƠNG

  • Định nghĩa: Nếp nhăn động là các nếp nhăn xuất hiện hoặc rõ lên khi các cơ bám da mặt co (cau mày, nhướng mày, cười), thường gặp ở vùng giữa hai cung mày, vùng trán và vùng đuôi mắt. Tiêm Botulinum điều trị nếp nhăn là kỹ thuật tiêm độc tố Botulinum type A liều nhỏ vào các cơ bám da mặt nhằm làm giảm co cơ, làm mờ nếp nhăn động.
  • Nguyên lý: Độc tố Botulinum type A ức chế giải phóng acetylcholin tại khớp thần kinh – cơ, làm giảm co cơ tạm thời tại vùng tiêm. Tác dụng xuất hiện sau vài ngày, kéo dài vài tháng, sau đó trương lực cơ hồi phục dần. Liều tính theo đơn vị của từng sản phẩm, không quy đổi tương đương giữa các sản phẩm khác nhau.
  • Mục đích của kỹ thuật:
  • + Làm mờ nếp nhăn động vùng mặt
  • + Cải thiện sự cân đối, hài hòa của nét mặt khi nghỉ và khi biểu cảm
  • + Hạn chế sự hình thành nếp nhăn tĩnh do co cơ lặp lại

2. CHỈ ĐỊNH

  • Nếp nhăn động vùng giữa hai cung mày, vùng trán, vùng đuôi mắt ở người trưởng thành
  • Nếp nhăn động ở các vùng khác của mặt theo chỉ định của bác sĩ: nếp nhăn mũi (cơ mũi), cằm sần (cơ cằm), khóe miệng trễ (cơ hạ góc miệng), dải cơ bám da cổ, phì đại cơ cắn (vùng nào ngoài chỉ định ghi trên nhãn của sản phẩm lưu hành tại Việt Nam thì giải thích cho người bệnh)
  • Người bệnh có mong muốn điều trị và kỳ vọng phù hợp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

  • Dị ứng hoặc quá mẫn với thành phần của sản phẩm (bao gồm albumin nếu có trong sản phẩm)
  • Nhiễm trùng, viêm nhiễm tại vị trí tiêm
  • Bệnh lý thần kinh – cơ: nhược cơ, hội chứng Lambert-Eaton, xơ cứng cột bên teo cơ…
  • Phụ nữ có thai, đang cho con bú
  • Kỳ vọng không thực tế về kết quả điều trị

4. THẬN TRỌNG

  • Người bệnh đang dùng thuốc ảnh hưởng dẫn truyền thần kinh – cơ (kháng sinh nhóm aminoglycosid và các thuốc khác theo tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm)
  • Người bệnh có sụp mi, sa cung mày, da trán chùng nhiều, mất cân xứng mặt sẵn có
  • Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc kháng kết tập tiểu cầu (tăng nguy cơ bầm tím)
  • Người bệnh đã tiêm Botulinum trong thời gian gần (ghi rõ sản phẩm, liều, thời điểm)
  • Người bệnh có rối loạn tâm lý về hình thể

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

  • Bác sĩ: 1 người
  • Điều dưỡng: 1 người

5.2. Thuốc

  • Sản phẩm Botulinum toxin type A có số đăng ký lưu hành hoặc giấy phép nhập khẩu còn hiệu lực tại Việt Nam (tên sản phẩm: ghi theo sản phẩm phòng khám đang nhập, đối chiếu sổ nhập hàng và tem sản phẩm dán vào hồ sơ từng ca), bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất
  • Dung dịch natri clorid 0,9% để pha thuốc (thể tích pha theo tờ hướng dẫn của sản phẩm; ví dụ lọ 100 đơn vị onabotulinumtoxinA pha 2,5 ml, được 4 đơn vị/0,1 ml; lọ 50 đơn vị pha 1,25 ml; dùng trong 24 giờ, bảo quản 2 – 8 °C)
  • Dung dịch sát khuẩn da
  • Thuốc tê bôi bề mặt nếu cần
  • Hộp thuốc cấp cứu phản vệ theo Thông tư 51/2017/TT-BYT

5.3. Thiết bị y tế

  • Bơm tiêm 1 ml hoặc bơm tiêm insulin, kim tiêm cỡ nhỏ (kim 30G – 33G)
  • Bơm tiêm 3 ml hoặc 5 ml, kim lấy thuốc để pha thuốc
  • Các loại gạc vô khuẩn
  • Găng tay khám, găng tay vô khuẩn
  • Khẩu trang, mũ
  • Bút đánh dấu da
  • Túi chườm lạnh
  • Tủ lạnh bảo quản thuốc có theo dõi nhiệt độ
  • Máy chụp ảnh
  • Các dụng cụ và trang thiết bị khác cho phòng thực hiện kỹ thuật

5.4. Người bệnh

  • Khám toàn thân: tuổi, tiền sử bệnh tật (nội khoa, ngoại khoa, dị ứng), bệnh lý thần kinh – cơ, thuốc đang sử dụng, tình trạng thai nghén, cho con bú, tiền sử tiêm Botulinum và các thủ thuật thẩm mỹ vùng mặt trước đây, các chỉ số sinh tồn.
  • Khám tại chỗ: đánh giá nếp nhăn khi nghỉ và khi co cơ (cau mày, nhướng mày, cười), sụp mi, vị trí cung mày, mất cân xứng sẵn có; ghi nhận vào hồ sơ bệnh án.
  • Chụp ảnh trước điều trị khi nghỉ và khi co cơ.
  • Người bệnh được giải thích rõ trước thủ thuật về tác dụng tạm thời của thuốc, thời gian xuất hiện và kéo dài tác dụng, các tai biến, tác dụng không mong muốn có thể gặp.
  • Chuẩn bị trước thủ thuật: tẩy trang, rửa sạch vùng mặt.

5.5. Hồ sơ bệnh án

  • Bệnh án theo quy định.
  • Phiếu đồng ý thực hiện thủ thuật: người bệnh và/hoặc người đại diện ký.

5.6. Thời gian thực hiện kỹ thuật: 30 phút

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Phòng thực hiện kỹ thuật

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

  • a. Kiểm tra người bệnh: đúng người, đúng chẩn đoán, đúng kỹ thuật, đúng vùng tiêm…
  • b. Thực hiện bảng kiểm an toàn phẫu thuật, thủ thuật; kiểm tra tên sản phẩm, số lô, hạn dùng, ngày pha thuốc.
  • c. Đặt tư thế người bệnh: nằm ngửa hoặc ngồi tựa đầu cao

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KĨ THUẬT

Vô cảm: thường không cần; có thể chườm lạnh hoặc bôi thuốc tê bề mặt

6.1. Bước 1: Pha thuốc

  • Pha sản phẩm Botulinum với dung dịch natri clorid 0,9% theo thể tích đã quy định; ghi nồng độ (đơn vị/0,1 ml) lên bơm tiêm.

6.2. Bước 2: Đánh dấu điểm tiêm

  • Đánh dấu các điểm tiêm theo vùng điều trị khi người bệnh co cơ; tránh vùng sát bờ trên ổ mắt và vùng thấp của trán.

6.3. Bước 3: Sát khuẩn vùng tiêm

6.4. Bước 4: Tiêm thuốc

  • Tiêm theo các điểm và liều đã định cho từng vùng (liều theo sản phẩm; ví dụ onabotulinumtoxinA: cau mày 20 đơn vị/5 điểm, chân chim 24 đơn vị/6 điểm, nếp nhăn trán 20 đơn vị kèm 20 đơn vị cau mày; các sản phẩm khác không quy đổi đơn vị tương đương, bảng liều do bác sĩ phụ trách chuyên môn ban hành kèm theo).
  • Ấn nhẹ bằng gạc vô khuẩn tại điểm tiêm, không xoa bóp mạnh vùng tiêm.

6.5. Bước 5: Ghi chép

  • Ghi vào hồ sơ: tên sản phẩm, số lô, hạn dùng, thể tích pha, tổng số đơn vị và số đơn vị từng vùng (vẽ trên lược đồ); dán tem hoặc nhãn sản phẩm vào hồ sơ bệnh án.

6.6. Kết thúc quy trình

  • Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.
  • Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.
  • Hướng dẫn người bệnh chăm sóc sau tiêm, hẹn tái khám.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Theo dõi

  • Toàn trạng: mạch, huyết áp, hô hấp; phản ứng dị ứng trong thời gian lưu theo dõi tại phòng khám (tối thiểu 30 phút).
  • Tình trạng tại chỗ: chảy máu, bầm tím, sưng nề tại điểm tiêm.
  • Tái khám sau 14 ngày để đánh giá kết quả, tiêm bổ sung nếu cần (ghi rõ số đơn vị bổ sung, số lô).

7.2. Tai biến trong khi thực hiện kĩ thuật

  • Dị ứng, phản ứng thuốc, sốc phản vệ… Xử trí: chống sốc theo Thông tư 51/2017/TT-BYT, thuốc chống dị ứng, chuyển viện nếu cần.
  • Cường phế vị, ngất. Xử trí: ngừng tiêm, đặt người bệnh nằm đầu thấp, theo dõi dấu hiệu sinh tồn.
  • Chảy máu, bầm tím tại điểm tiêm. Xử trí: ấn ép bằng gạc, chườm lạnh.

7.3. Tai biến sau khi thực hiện kĩ thuật

  • Đau, sưng, bầm tím tại chỗ tiêm. Xử trí: chườm lạnh, theo dõi.
  • Đau đầu. Xử trí: thuốc giảm đau thông thường.
  • Sụp mi, sa cung mày, mất cân xứng nụ cười, nhìn đôi. Xử trí: giải thích cho người bệnh, theo dõi đến khi hết tác dụng của thuốc; dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ (sụp mi: nhỏ apraclonidin 0,5% 1 – 2 giọt × 3 lần/ngày, thận trọng ở người đang dùng thuốc ức chế MAO hoặc có bệnh tim mạch nặng; thường tự hết sau 3 – 4 tuần); nhìn đôi gửi khám chuyên khoa mắt.
  • Triệu chứng toàn thân bất thường: khó nuốt, khó nói, khó thở, yếu cơ lan tỏa. Xử trí: chuyển viện cấp cứu ngay.

7.4. Biến chứng muộn

  • Kết quả thẩm mỹ không như mong đợi: còn nếp nhăn, mất cân xứng hai bên, nét mặt kém tự nhiên. Xử trí: tiêm bổ sung hoặc chờ hết tác dụng của thuốc tùy theo tình trạng.
  • Giảm đáp ứng với thuốc sau nhiều lần tiêm. Xử trí: đánh giá lại chỉ định, khoảng cách giữa các lần tiêm.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế (2026), Quyết định số 3073/QĐ-BYT ngày 02/10/2026 ban hành tài liệu chuyên môn "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về Tạo hình & Thẩm mỹ - Tập 1".

2. Bộ Y tế (2018), Quyết định số 3449/QĐ-BYT ngày 07/6/2018 ban hành "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật Phẫu thuật Tạo hình – Thẩm mỹ".

3. Bộ Y tế (2017), Thông tư số 51/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ.

4. Trần Thiết Sơn (2018), "Bài giảng phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ", Nhà xuất bản Y học.

5. Neligan, Gurtner (2018), "Plastic Surgery: Principles, Fourth edition", Elsevier Inc.

6. Carruthers JD, Carruthers JA. Treatment of glabellar frown lines with C. botulinum-A exotoxin. J Dermatol Surg Oncol 18:17-21, 1992.

7. Allergan (2024), BOTOX Cosmetic (onabotulinumtoxinA) Prescribing Information.

8. King M và cs. (2018), Management of Ptosis — Aesthetic Complications Expert Group. J Clin Aesthet Dermatol.