Phòng khám xây dựng dựa trên quy trình tương tự của Bộ Y tế (Soạn theo quy trình tương tự của Bộ Y tế: QĐ 1904/QĐ-BYT ngày 30/5/2014 ban hành "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Hồi sức, cấp cứu và chống độc", chương "Quy trình kỹ thuật trong cấp cứu hồi sức bệnh lý hô hấp" (chưa đọc được nguyên văn quy trình; số thứ tự quy trình chưa đối chiếu); bố cục theo QĐ 3073/QĐ-BYT, Tập 1, quy trình số 349 "Laser điều trị u da")
1. ĐẠI CƯƠNG
- Định nghĩa: Canuyn miệng hầu là ống nhựa cong có gờ chặn, đặt qua miệng xuống vùng hầu; canuyn mũi hầu là ống mềm có loe ở đầu ngoài, đặt qua lỗ mũi xuống vùng hầu. Đặt canuyn mũi hầu, miệng hầu là kỹ thuật cấp cứu cơ bản nhằm khai thông và duy trì đường thở trên ở người bệnh giảm ý thức.
- Nguyên lý: Canuyn giữ cho gốc lưỡi và phần mềm vùng hầu không tụt ra sau làm bít đường thở, tạo đường dẫn khí từ miệng hoặc mũi đến hạ hầu, hỗ trợ người bệnh tự thở hoặc hỗ trợ bóp bóng qua mặt nạ.
- Mục đích của kỹ thuật:
- + Khai thông, duy trì đường thở trên do tụt lưỡi ở người bệnh giảm ý thức
- + Hỗ trợ thông khí qua mặt nạ có hiệu quả
- + Duy trì đường thở trong thời gian xử trí cấp cứu tại phòng khám và chờ chuyển viện
2. CHỈ ĐỊNH
- Người bệnh giảm ý thức, hôn mê có tắc nghẽn đường thở trên do tụt lưỡi (ngáy, rút lõm, thở không hiệu quả) trong các tình huống cấp cứu tại phòng khám: phản vệ, ngộ độc thuốc tê, co giật, ngừng tuần hoàn…
- Người bệnh cần bóp bóng qua mặt nạ
- Canuyn miệng hầu: người bệnh hôn mê, mất phản xạ nôn, phản xạ ho
- Canuyn mũi hầu: người bệnh còn phản xạ nôn, cứng hàm, co giật, không mở được miệng
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
- Canuyn miệng hầu: người bệnh tỉnh, còn phản xạ nôn
- Canuyn mũi hầu: nghi vỡ nền sọ, chấn thương hàm mặt nặng, tắc hoặc dị dạng hốc mũi
4. THẬN TRỌNG
- Rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông (nguy cơ chảy máu mũi khi đặt canuyn mũi hầu)
- Chấn thương, chảy máu vùng miệng, răng lung lay, răng giả (tháo răng giả trước khi đặt)
- Dị vật đường thở: lấy dị vật trước khi đặt canuyn
- Canuyn không thay thế được đặt ống nội khí quản khi người bệnh cần bảo vệ đường thở chống hít sặc
5. CHUẨN BỊ
5.1. Người thực hiện
- Bác sĩ hoặc điều dưỡng đã được đào tạo cấp cứu cơ bản: 1 người
- Người hỗ trợ: 1 người
5.2. Thuốc
- Chất bôi trơn tan trong nước (cho canuyn mũi hầu)
- Oxy
- Hộp thuốc cấp cứu phản vệ theo Thông tư 51/2017/TT-BYT và thuốc cấp cứu theo danh mục của phòng khám
5.3. Thiết bị y tế
- Canuyn miệng hầu các cỡ người lớn, trẻ em
- Canuyn mũi hầu các cỡ
- Đè lưỡi
- Máy hút, ống hút đờm dãi
- Bóng Ambu, mặt nạ các cỡ, túi dự trữ oxy
- Nguồn oxy, dây nối, ống thông oxy, mặt nạ oxy
- Máy theo dõi SpO2 hoặc monitor theo dõi
- Găng tay khám, khẩu trang
- Đèn chiếu sáng
- Các dụng cụ và trang thiết bị khác trong tủ, xe cấp cứu của phòng khám
5.4. Người bệnh
- Đánh giá nhanh: ý thức, đường thở, nhịp thở, tình trạng tuần hoàn.
- Đặt người bệnh nằm ngửa; khai thông đường thở bằng ngửa đầu, nâng cằm hoặc nâng hàm.
- Kiểm tra khoang miệng: lấy dị vật, răng giả; hút đờm dãi.
- Trong tình huống cấp cứu, thực hiện ngay, không trì hoãn để giải thích hoặc hoàn thiện thủ tục; thông báo cho người nhà sau khi người bệnh tạm ổn định.
5.5. Hồ sơ bệnh án
- Bệnh án theo quy định; ghi thời điểm, loại và cỡ canuyn, diễn biến vào phiếu theo dõi cấp cứu ngay sau khi xử trí.
5.6. Thời gian thực hiện kỹ thuật: 5 phút
5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Tại chỗ người bệnh (phòng thực hiện kỹ thuật, phòng phẫu thuật, phòng lưu theo dõi)
5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh
- a. Kiểm tra người bệnh: đúng người, xác định tình trạng cần khai thông đường thở.
- b. Gọi hỗ trợ; gọi cấp cứu 115 khi có chỉ định chuyển viện.
- c. Đặt tư thế người bệnh: nằm ngửa, đầu ngửa, kê gối mỏng dưới vai nếu cần; không ngửa cổ khi nghi chấn thương cột sống cổ
6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KĨ THUẬT
Vô cảm: không cần
6.1. Bước 1: Chọn loại và cỡ canuyn
- Canuyn miệng hầu: chiều dài tương ứng khoảng cách từ khóe miệng đến góc hàm hoặc dái tai.
- Canuyn mũi hầu: chiều dài tương ứng khoảng cách từ đầu mũi đến dái tai; đường kính vừa với lỗ mũi người bệnh.
6.2. Bước 2: Đặt canuyn miệng hầu
- Mở miệng người bệnh, hút sạch đờm dãi.
- Đưa canuyn vào miệng với mặt lõm hướng lên vòm miệng; khi đầu canuyn tới vòm miệng mềm thì xoay 180 độ và đẩy tiếp đến khi gờ chặn nằm sát môi. Có thể dùng đè lưỡi ấn lưỡi xuống và đưa canuyn vào theo chiều cong tự nhiên.
- Không dùng lực đẩy lưỡi ra sau.
6.3. Bước 3: Đặt canuyn mũi hầu
- Bôi trơn canuyn; chọn lỗ mũi thông hơn.
- Đưa canuyn theo sàn mũi, hướng thẳng ra sau (vuông góc với mặt), vừa đẩy vừa xoay nhẹ đến khi phần loe nằm sát lỗ mũi. Gặp cản thì rút ra, thử bên đối diện hoặc dùng cỡ nhỏ hơn.
6.4. Bước 4: Kiểm tra hiệu quả
- Quan sát lồng ngực di động, nghe luồng khí ra vào, theo dõi SpO2, màu da.
- Cho thở oxy hoặc bóp bóng qua mặt nạ nếu người bệnh thở không hiệu quả.
- Đường thở chưa thông: chỉnh lại tư thế đầu, cỡ canuyn, hút đờm dãi.
6.5. Kết thúc quy trình
- Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.
- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.
- Tiếp tục xử trí nguyên nhân; bàn giao người bệnh cho kíp cấp cứu vận chuyển hoặc cơ sở tiếp nhận.
7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN
7.1. Theo dõi
- Toàn trạng: ý thức, mạch, huyết áp, nhịp thở, SpO2.
- Vị trí canuyn, sự thông thoáng đường thở; đờm dãi, máu chảy trong miệng, mũi.
- Phản xạ nôn: người bệnh tỉnh lại, có phản xạ nôn thì rút canuyn miệng hầu.
7.2. Tai biến trong khi thực hiện kĩ thuật
- Tắc đường thở nặng hơn do canuyn đẩy lưỡi ra sau hoặc chọn sai cỡ. Xử trí: rút canuyn, khai thông lại đường thở, đặt lại đúng kỹ thuật, đúng cỡ.
- Nôn, trào ngược, hít sặc do kích thích phản xạ nôn. Xử trí: rút canuyn, nghiêng đầu người bệnh sang bên, hút sạch chất nôn.
- Co thắt thanh quản. Xử trí: rút canuyn, cho thở oxy, bóp bóng qua mặt nạ.
- Chảy máu mũi (canuyn mũi hầu), tổn thương răng, môi, lưỡi, niêm mạc miệng. Xử trí: hút sạch máu, ấn ép cầm máu, đổi bên hoặc đổi loại canuyn.
7.3. Tai biến sau khi thực hiện kĩ thuật
- Tắc canuyn do đờm dãi, máu. Xử trí: hút sạch, thay canuyn.
- Tuột hoặc di lệch canuyn. Xử trí: đặt lại, cố định.
- Canuyn mũi hầu quá dài vào thực quản gây chướng hơi dạ dày. Xử trí: rút bớt hoặc thay canuyn cỡ phù hợp.
7.4. Biến chứng muộn
- Loét, phù nề niêm mạc miệng, mũi, hầu do đặt kéo dài. Xử trí: theo dõi, chăm sóc tại chỗ; thông báo cơ sở tiếp nhận khi bàn giao.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Y tế (2014), Quyết định số 1904/QĐ-BYT ngày 30/5/2014 ban hành tài liệu "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Hồi sức, cấp cứu và chống độc".
2. Bộ Y tế (2026), Quyết định số 3073/QĐ-BYT ngày 02/10/2026 ban hành tài liệu chuyên môn "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về Tạo hình & Thẩm mỹ - Tập 1".
3. Bộ Y tế (2017), Thông tư số 51/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ.
4. Panchal AR, Bartos JA, Cabañas JG, et al. Part 3: Adult Basic and Advanced Life Support: 2020 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Circulation 142(16 Suppl 2):S366-S468, 2020.
5. Soar J, Böttiger BW, Carli P, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2021: Adult advanced life support. Resuscitation 161:115-151, 2021.