Khánh HằngPhòng khám Chuyên khoa Thẩm mỹ Đặt lịch khám

Quy trình kỹ thuật / Quy trình 37

BÓP BÓNG AMBU QUA MẶT NẠ

Mã kỹ thuật của phòng khám: 65

Phòng khám xây dựng dựa trên quy trình tương tự của Bộ Y tế (Soạn theo quy trình tương tự của Bộ Y tế: QĐ 1904/QĐ-BYT ngày 30/5/2014 ban hành "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Hồi sức, cấp cứu và chống độc", chương "Quy trình kỹ thuật trong cấp cứu hồi sức bệnh lý hô hấp" (chưa đọc được nguyên văn quy trình; số thứ tự quy trình chưa đối chiếu); bố cục theo QĐ 3073/QĐ-BYT, Tập 1, quy trình số 349 "Laser điều trị u da")

1. ĐẠI CƯƠNG

  • Định nghĩa: Bóp bóng Ambu qua mặt nạ là kỹ thuật thông khí nhân tạo bằng tay, sử dụng bóng tự phồng có van một chiều nối với mặt nạ úp kín mũi và miệng người bệnh, có hoặc không kèm oxy.
  • Nguyên lý: Bóp bóng tạo áp lực dương đẩy khí (không khí hoặc khí giàu oxy từ túi dự trữ) qua mặt nạ vào đường thở và phổi người bệnh; khi thả bóng, khí thở ra thoát qua van một chiều, bóng tự phồng trở lại.
  • Mục đích của kỹ thuật:
  • + Cung cấp oxy và thông khí cho người bệnh ngừng thở hoặc thở không hiệu quả
  • + Phối hợp với ép tim ngoài lồng ngực trong hồi sinh tim phổi
  • + Duy trì oxy hóa trong thời gian xử trí cấp cứu tại phòng khám, trước khi đặt ống nội khí quản và trong khi chờ chuyển viện

2. CHỈ ĐỊNH

  • Ngừng thở, ngừng tuần hoàn
  • Thở yếu, thở chậm, thở không hiệu quả, giảm oxy máu không đáp ứng với thở oxy, trong các tình huống cấp cứu tại phòng khám: phản vệ, ngộ độc thuốc tê, co giật, suy hô hấp…
  • Oxy hóa trước khi đặt ống nội khí quản và giữa các lần đặt

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

  • Không có chống chỉ định tuyệt đối khi người bệnh ngừng thở
  • Tắc nghẽn hoàn toàn đường thở trên do dị vật chưa được lấy ra (lấy dị vật trước, sau đó thông khí)

4. THẬN TRỌNG

  • Dạ dày đầy, nguy cơ trào ngược, hít sặc
  • Chấn thương hàm mặt, râu rậm, không có răng làm mặt nạ khó úp kín
  • Nghi chấn thương cột sống cổ: khai thông đường thở bằng nâng hàm, không ngửa cổ quá mức
  • Bệnh phổi tắc nghẽn, nguy cơ tràn khí màng phổi: tránh bóp với thể tích, áp lực quá lớn

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

  • Bác sĩ hoặc điều dưỡng đã được đào tạo cấp cứu cơ bản: 1 người
  • Người hỗ trợ: 1 người (giữ mặt nạ bằng hai tay khi cần, ép tim, gọi cấp cứu)

5.2. Thuốc

  • Oxy
  • Hộp thuốc cấp cứu phản vệ theo Thông tư 51/2017/TT-BYT và thuốc cấp cứu theo danh mục của phòng khám

5.3. Thiết bị y tế

  • Bóng Ambu người lớn, trẻ em, có van một chiều và túi dự trữ oxy
  • Mặt nạ các cỡ
  • Nguồn oxy, đồng hồ lưu lượng, dây nối oxy
  • Canuyn miệng hầu, canuyn mũi hầu các cỡ
  • Máy hút, ống hút đờm dãi
  • Máy theo dõi SpO2 hoặc monitor theo dõi
  • Găng tay khám, khẩu trang
  • Các dụng cụ và trang thiết bị khác trong tủ, xe cấp cứu của phòng khám

5.4. Người bệnh

  • Đánh giá nhanh: ý thức, đường thở, nhịp thở, mạch.
  • Đặt người bệnh nằm ngửa trên mặt phẳng cứng; khai thông đường thở bằng ngửa đầu, nâng cằm hoặc nâng hàm.
  • Lấy dị vật, răng giả; hút đờm dãi; đặt canuyn miệng hầu hoặc mũi hầu nếu cần.
  • Trong tình huống cấp cứu, thực hiện ngay, không trì hoãn để giải thích hoặc hoàn thiện thủ tục; thông báo cho người nhà sau khi người bệnh tạm ổn định.

5.5. Hồ sơ bệnh án

  • Bệnh án theo quy định; ghi thời điểm bắt đầu, kết thúc, lưu lượng oxy, diễn biến vào phiếu theo dõi cấp cứu ngay sau khi xử trí.

5.6. Thời gian thực hiện kỹ thuật: Liên tục đến khi người bệnh tự thở hiệu quả, được đặt ống nội khí quản hoặc bàn giao cho kíp cấp cứu vận chuyển

5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Tại chỗ người bệnh (phòng thực hiện kỹ thuật, phòng phẫu thuật, phòng lưu theo dõi) và trên phương tiện vận chuyển

5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

  • a. Kiểm tra người bệnh: đúng người, xác định tình trạng ngừng thở hoặc thở không hiệu quả; kiểm tra mạch.
  • b. Gọi hỗ trợ; gọi cấp cứu 115.
  • c. Kiểm tra bóng Ambu trước khi dùng: van hoạt động, bóng tự phồng lại, không rò khí; nối oxy vào bóng.

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KĨ THUẬT

Vô cảm: không cần

6.1. Bước 1: Chọn mặt nạ vừa với mặt người bệnh, che kín từ sống mũi đến rãnh dưới môi dưới; nối oxy vào bóng với lưu lượng cao, lắp túi dự trữ oxy (lưu lượng oxy 15 lít/phút).

6.2. Bước 2: Úp mặt nạ

  • Một người: tay không thuận giữ mặt nạ theo kiểu chữ C – E (ngón cái và ngón trỏ ấn mặt nạ, ba ngón còn lại nâng xương hàm dưới), tay thuận bóp bóng.
  • Hai người: một người giữ mặt nạ bằng hai tay và nâng hàm, một người bóp bóng; áp dụng khi một người không úp kín được mặt nạ.

6.3. Bước 3: Bóp bóng

  • Bóp bóng đều tay, mỗi lần bóp trong khoảng 1 giây, thể tích vừa đủ làm lồng ngực nhô lên; không bóp quá mạnh, quá nhanh.
  • Người bệnh ngừng tuần hoàn, chưa có đường thở nâng cao: phối hợp 30 lần ép tim với 2 lần bóp bóng theo hướng dẫn hồi sinh tim phổi hiện hành (AHA 2020, 2025).
  • Người bệnh còn mạch nhưng ngừng thở hoặc thở không hiệu quả: bóp bóng khoảng 1 lần mỗi 6 giây (10 lần/phút); người bệnh còn tự thở yếu thì bóp bóng theo nhịp thở vào của người bệnh.

6.4. Bước 4: Đánh giá hiệu quả thông khí

  • Lồng ngực nhô lên theo mỗi lần bóp, SpO2 cải thiện, màu da hồng.
  • Thông khí không hiệu quả: chỉnh lại tư thế đầu, úp lại mặt nạ, đặt canuyn miệng hầu, chuyển sang kỹ thuật hai người, hút đờm dãi; cân nhắc đặt ống nội khí quản hoặc mask thanh quản nếu có người được đào tạo.

6.5. Kết thúc quy trình

  • Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.
  • Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.
  • Tiếp tục xử trí nguyên nhân; bàn giao người bệnh cho kíp cấp cứu vận chuyển hoặc cơ sở tiếp nhận.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Theo dõi

  • Toàn trạng: ý thức, mạch, huyết áp, SpO2, màu da.
  • Di động lồng ngực, độ kín của mặt nạ, nguồn oxy và túi dự trữ oxy.
  • Bụng: tình trạng chướng hơi dạ dày.

7.2. Tai biến trong khi thực hiện kĩ thuật

  • Thông khí không hiệu quả do mặt nạ hở, tắc đường thở. Xử trí: khai thông lại đường thở, úp lại mặt nạ, đặt canuyn, kỹ thuật hai người.
  • Chướng hơi dạ dày, nôn, trào ngược, hít sặc. Xử trí: giảm thể tích và tốc độ bóp bóng; nghiêng đầu sang bên, hút sạch chất nôn; cân nhắc đặt ống nội khí quản.
  • Chấn thương áp lực, tràn khí màng phổi do bóp bóng quá mạnh. Xử trí: giảm thể tích bóp, theo dõi; nghi tràn khí màng phổi thì chuyển viện cấp cứu.
  • Tổn thương mắt, da mặt do ấn mặt nạ. Xử trí: chọn đúng cỡ mặt nạ, ấn vừa đủ kín.

7.3. Tai biến sau khi thực hiện kĩ thuật

  • Viêm phổi do hít sặc. Xử trí: thông báo cơ sở tiếp nhận khi bàn giao; điều trị tại cơ sở tiếp nhận.

7.4. Biến chứng muộn

  • Tổn thương do thiếu oxy kéo dài trước khi thông khí hiệu quả. Xử trí: điều trị tại cơ sở tiếp nhận.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế (2014), Quyết định số 1904/QĐ-BYT ngày 30/5/2014 ban hành tài liệu "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Hồi sức, cấp cứu và chống độc".

2. Bộ Y tế (2026), Quyết định số 3073/QĐ-BYT ngày 02/10/2026 ban hành tài liệu chuyên môn "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về Tạo hình & Thẩm mỹ - Tập 1".

3. Bộ Y tế (2017), Thông tư số 51/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ.

4. Panchal AR, Bartos JA, Cabañas JG, et al. Part 3: Adult Basic and Advanced Life Support: 2020 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Circulation 142(16 Suppl 2):S366-S468, 2020.

5. Soar J, Böttiger BW, Carli P, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2021: Adult advanced life support. Resuscitation 161:115-151, 2021.

6. Neal JM, Neal EJ, Weinberg GL. American Society of Regional Anesthesia and Pain Medicine Local Anesthetic Systemic Toxicity checklist: 2020 version. Reg Anesth Pain Med 46(1):81-82, 2021.

7. American Heart Association / Heart and Stroke Foundation of Canada (2025), Guidelines 2025 – ACLS Provider Manual (thông khí 1 lần mỗi 6 giây; SpO2 mục tiêu 90 – 98%).

8. Queensland Ambulance Service (2021), Clinical Practice Procedure: Bag-valve-mask ventilation (oxy 15 lít/phút).