Phòng khám xây dựng dựa trên quy trình tương tự của Bộ Y tế (Soạn theo quy trình tương tự của Bộ Y tế: QĐ 1904/QĐ-BYT ngày 30/5/2014 ban hành "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Hồi sức, cấp cứu và chống độc", chương "Quy trình kỹ thuật trong cấp cứu hồi sức bệnh lý hô hấp" (chưa đọc được nguyên văn quy trình; số thứ tự quy trình chưa đối chiếu); bố cục theo QĐ 3073/QĐ-BYT, Tập 1, quy trình số 349 "Laser điều trị u da")
1. ĐẠI CƯƠNG
- Định nghĩa: Đặt ống nội khí quản là kỹ thuật đưa một ống thông có bóng chèn qua miệng, qua thanh môn vào khí quản dưới quan sát trực tiếp bằng đèn soi thanh quản, nhằm kiểm soát đường thở.
- Nguyên lý: Ống nội khí quản tạo đường dẫn khí trực tiếp vào khí quản; bóng chèn bơm căng làm kín khí quản, cho phép thông khí áp lực dương có hiệu quả và hạn chế hít sặc. Tại phòng khám, kỹ thuật chỉ thực hiện trong cấp cứu (ngừng tuần hoàn, hôn mê, suy hô hấp nặng) khi bóp bóng qua mặt nạ không đảm bảo, trước và trong khi chờ chuyển viện; phòng khám không gây mê, không dùng thuốc giãn cơ.
- Mục đích của kỹ thuật:
- + Khai thông và bảo vệ đường thở
- + Thông khí, cung cấp oxy có hiệu quả
- + Hạn chế hít sặc dịch dạ dày, máu, đờm dãi vào phổi
2. CHỈ ĐỊNH
- Ngừng tuần hoàn, ngừng thở cần kiểm soát đường thở lâu dài
- Hôn mê, mất phản xạ bảo vệ đường thở, nguy cơ hít sặc cao
- Suy hô hấp nặng, thông khí qua mặt nạ không hiệu quả, trong các tình huống cấp cứu tại phòng khám: phản vệ, ngộ độc thuốc tê, co giật kéo dài…
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
- Không có chống chỉ định tuyệt đối trong cấp cứu khi người bệnh cần kiểm soát đường thở
- Người thực hiện chưa được đào tạo, không duy trì kỹ năng đặt ống nội khí quản: không thực hiện, tiếp tục bóp bóng qua mặt nạ và chờ kíp cấp cứu
4. THẬN TRỌNG
- Phù nề thanh quản, phù mạch do phản vệ: đặt ống khó, dùng ống cỡ nhỏ hơn, chuẩn bị phương án dự phòng
- Nghi chấn thương cột sống cổ: cố định cổ thẳng trục, không ngửa cổ
- Chấn thương hàm mặt, há miệng hạn chế, cổ ngắn, răng hô, lưỡi to: đường thở khó
- Co giật, cứng hàm, còn phản xạ: không đặt được khi chưa kiểm soát co giật
5. CHUẨN BỊ
5.1. Người thực hiện
- Bác sĩ đã được đào tạo và duy trì kỹ năng đặt ống nội khí quản: 1 người
- Điều dưỡng: 1 – 2 người (hỗ trợ dụng cụ, bóp bóng, ép tim, theo dõi)
5.2. Thuốc
- Oxy
- Chất bôi trơn tan trong nước
- Hộp thuốc cấp cứu phản vệ theo Thông tư 51/2017/TT-BYT và thuốc cấp cứu theo danh mục của phòng khám (bao gồm nhũ dịch lipid 20% nơi sử dụng thuốc tê)
- Thuốc an thần, chống co giật: phòng khám không dự trữ thuốc tiêm an thần, chống co giật; người bệnh co giật: bảo vệ đường thở, thở oxy, gọi 115 và chuyển viện
5.3. Thiết bị y tế
- Đèn soi thanh quản, lưỡi đèn cong các cỡ; pin dự phòng
- Ống nội khí quản các cỡ (cỡ thường dùng cho người lớn: nữ 7,0 – 7,5; nam 7,5 – 8,0), có bóng chèn
- Nòng dẫn ống nội khí quản
- Bơm tiêm 10 ml để bơm bóng chèn
- Kẹp Magill
- Băng dính hoặc dây cố định ống nội khí quản
- Ống nghe
- Bóng Ambu, mặt nạ các cỡ, túi dự trữ oxy; nguồn oxy, dây nối
- Canuyn miệng hầu các cỡ
- Mask thanh quản người lớn cỡ 3, 4, 5, chọn cỡ theo cân nặng theo hướng dẫn của nhà sản xuất (phương án dự phòng)
- Máy hút, ống hút đờm dãi cứng và mềm
- Máy theo dõi SpO2 hoặc monitor theo dõi; thiết bị phát hiện CO2 khí thở ra (đầu đo đổi màu dùng một lần) nếu có
- Găng tay, khẩu trang, kính bảo hộ
- Các dụng cụ và trang thiết bị khác trong tủ, xe cấp cứu của phòng khám
5.4. Người bệnh
- Đánh giá nhanh: ý thức, đường thở, nhịp thở, mạch, huyết áp, SpO2; đánh giá các dấu hiệu đường thở khó.
- Đặt người bệnh nằm ngửa; lấy răng giả, dị vật; hút đờm dãi.
- Oxy hóa trước bằng bóp bóng qua mặt nạ với oxy lưu lượng cao.
- Trong tình huống cấp cứu, thực hiện ngay, không trì hoãn để giải thích hoặc hoàn thiện thủ tục; thông báo cho người nhà sau khi người bệnh tạm ổn định.
5.5. Hồ sơ bệnh án
- Bệnh án theo quy định; ghi thời điểm đặt ống, cỡ ống, độ sâu ống tại cung răng, số lần đặt, cách xác nhận vị trí ống, diễn biến vào phiếu theo dõi cấp cứu ngay sau khi xử trí.
5.6. Thời gian thực hiện kỹ thuật: Mỗi lần đặt ống không kéo dài; dừng lại, bóp bóng oxy hóa lại khi SpO2 giảm dưới 90% (ngưỡng phòng khám đặt ra)
5.7. Địa điểm thực hiện kỹ thuật: Tại chỗ người bệnh (phòng thực hiện kỹ thuật, phòng phẫu thuật, phòng lưu theo dõi)
5.8. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh
- a. Kiểm tra người bệnh: đúng người, xác định chỉ định đặt ống nội khí quản.
- b. Gọi hỗ trợ; gọi cấp cứu 115. Kiểm tra dụng cụ: đèn sáng, bóng chèn không xì, máy hút hoạt động, oxy sẵn sàng.
- c. Đặt tư thế người bệnh: nằm ngửa, kê gối mỏng dưới chẩm, đầu ngửa nhẹ (tư thế đầu ngửi); không ngửa cổ khi nghi chấn thương cột sống cổ
6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KĨ THUẬT
Vô cảm: không áp dụng (người bệnh hôn mê, ngừng tuần hoàn); phòng khám không gây mê
6.1. Bước 1: Oxy hóa trước bằng bóp bóng qua mặt nạ với oxy lưu lượng cao; trong ngừng tuần hoàn, hạn chế tối đa thời gian gián đoạn ép tim.
6.2. Bước 2: Bộc lộ thanh môn
- Mở miệng người bệnh bằng tay phải; tay trái cầm đèn, đưa lưỡi đèn vào từ góc miệng phải, gạt lưỡi sang trái.
- Tiến đầu lưỡi đèn vào rãnh giữa đáy lưỡi và nắp thanh môn; nâng đèn theo trục cán đèn, không bẩy đèn tì vào răng.
- Hút sạch đờm dãi, máu, chất nôn để nhìn rõ thanh môn.
6.3. Bước 3: Đưa ống nội khí quản
- Đưa ống từ góc miệng phải qua thanh môn dưới quan sát trực tiếp, đến khi bóng chèn qua khỏi dây thanh.
- Rút đèn và nòng dẫn, giữ chắc ống tại cung răng; bơm bóng chèn vừa đủ kín.
- Không đặt được: dừng lại, bóp bóng oxy hóa lại rồi mới đặt lần tiếp; đặt tối đa 3 lần (lần thứ 4 chỉ do người có kinh nghiệm hơn) (DAS 2015); sau đó chuyển sang phương án dự phòng (bóp bóng qua mặt nạ có canuyn, mask thanh quản).
6.4. Bước 4: Xác nhận vị trí ống
- Nối bóng Ambu, bóp bóng: lồng ngực nhô đều hai bên; nghe phổi hai bên rì rào phế nang đều, không nghe tiếng sục khí ở vùng thượng vị; có hơi nước đọng trong ống; CO2 khí thở ra nếu có thiết bị; SpO2 cải thiện.
- Nghi ngờ ống vào thực quản: rút ống ngay, bóp bóng qua mặt nạ, đặt lại.
- Nghe phổi phải rõ hơn trái: ống vào sâu phế quản phải, rút bớt ống đến khi nghe đều hai bên.
6.5. Bước 5: Cố định ống, ghi độ sâu ống tại cung răng; đặt canuyn miệng hầu chống cắn ống nếu cần; tiếp tục bóp bóng với oxy.
6.6. Kết thúc quy trình
- Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.
- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.
- Tiếp tục xử trí nguyên nhân; bàn giao người bệnh cho kíp cấp cứu vận chuyển hoặc cơ sở tiếp nhận, thông báo cỡ ống, độ sâu ống, số lần đặt.
7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN
7.1. Theo dõi
- Toàn trạng: ý thức, mạch, huyết áp, SpO2, màu da.
- Vị trí ống (độ sâu tại cung răng), di động lồng ngực, rì rào phế nang hai bên, áp lực bóng chèn; theo dõi đặc biệt khi di chuyển người bệnh.
- Đờm dãi, máu trong ống.
7.2. Tai biến trong khi thực hiện kĩ thuật
- Đặt nhầm ống vào thực quản. Xử trí: rút ống ngay, bóp bóng qua mặt nạ, đặt lại.
- Ống vào sâu phế quản gốc phải. Xử trí: rút bớt ống đến khi nghe phổi đều hai bên.
- Giảm oxy máu, mạch chậm, ngừng tim trong khi đặt ống. Xử trí: ngừng đặt, bóp bóng oxy hóa lại; hồi sinh tim phổi nếu ngừng tim.
- Nôn, trào ngược, hít sặc. Xử trí: hút sạch, nghiêng đầu nếu không nghi chấn thương cột sống cổ, đặt ống nhanh để bảo vệ đường thở.
- Chấn thương răng, môi, lưỡi, họng, thanh quản; chảy máu. Xử trí: hút sạch máu, lấy răng gãy bằng kẹp Magill, cầm máu.
- Không đặt được ống nhưng thông khí qua mặt nạ được. Xử trí: tiếp tục bóp bóng qua mặt nạ có canuyn hoặc mask thanh quản, chờ kíp cấp cứu.
- Không đặt được ống, không thông khí được. Xử trí: cấp cứu khẩn cấp, gọi hỗ trợ, đặt mask thanh quản; phòng khám không thực hiện mở màng nhẫn giáp; tiếp tục bóp bóng oxy qua mask thanh quản hoặc mặt nạ có canuyn trong khi chờ; chuyển viện ngay.
7.3. Tai biến sau khi thực hiện kĩ thuật
- Tuột ống, ống di lệch khi di chuyển người bệnh. Xử trí: kiểm tra lại vị trí ống; tuột ống thì bóp bóng qua mặt nạ, đặt lại.
- Tắc ống do đờm, máu; người bệnh cắn ống. Xử trí: hút qua ống, đặt canuyn miệng hầu chống cắn; không thông được thì thay ống.
- Xì bóng chèn. Xử trí: bơm lại bóng chèn; bóng chèn thủng thì thay ống.
- Tràn khí màng phổi do bóp bóng quá mạnh. Xử trí: giảm thể tích bóp, chuyển viện cấp cứu.
7.4. Biến chứng muộn
- Đau họng, khàn tiếng, tổn thương dây thanh, phù nề thanh quản, viêm phổi do hít sặc. Xử trí: thông báo cơ sở tiếp nhận khi bàn giao; theo dõi, điều trị tại cơ sở tiếp nhận.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Y tế (2014), Quyết định số 1904/QĐ-BYT ngày 30/5/2014 ban hành tài liệu "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Hồi sức, cấp cứu và chống độc".
2. Bộ Y tế (2026), Quyết định số 3073/QĐ-BYT ngày 02/10/2026 ban hành tài liệu chuyên môn "Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về Tạo hình & Thẩm mỹ - Tập 1".
3. Bộ Y tế (2017), Thông tư số 51/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017 hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ.
4. Frerk C, Mitchell VS, McNarry AF, et al. Difficult Airway Society 2015 guidelines for management of unanticipated difficult intubation in adults. Br J Anaesth 115(6):827-848, 2015.
5. Panchal AR, Bartos JA, Cabañas JG, et al. Part 3: Adult Basic and Advanced Life Support: 2020 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Circulation 142(16 Suppl 2):S366-S468, 2020.
6. Soar J, Böttiger BW, Carli P, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2021: Adult advanced life support. Resuscitation 161:115-151, 2021.
7. Frerk C và cs. (2015), Difficult Airway Society 2015 guidelines for management of unanticipated difficult intubation in adults. Br J Anaesth 115(6):827-848.
8. American Heart Association / Heart and Stroke Foundation of Canada (2025), Guidelines 2025 – ACLS Provider Manual (thông khí 1 lần mỗi 6 giây; SpO2 mục tiêu 90 – 98%).
9. Bộ Y tế (2017), Thông tư số 51/2017/TT-BYT, Phụ lục V: hộp thuốc cấp cứu phản vệ và trang thiết bị (bộ đặt nội khí quản và/hoặc mask thanh quản).